هدف اصلی از اولویت بندی کالاهای گمرکی در یک کشور، مدیریت بهتر و کنترل واردات و صادرات است. این عمل به منظور تنظیم جریان کالاها به و از کشور و تعیین میزان تخصیص ارز و تعرفههای وارداتی انجام میشود. اولویت بندی کالاهای گمرکی به عوامل مختلفی اعم از اقتصادی، صنعتی، امنیتی و تجاری وابسته است.
در اینجا چهار گروه اصلی اولویتبندی کالاهای گمرکی به شرح زیر توضیح داده میشوند:
گروه اول (Group A):
این گروه شامل کالاهایی است که از نظر اولویت های تجاری و اقتصادی کشور بسیار مهم هستند. این کالاها معمولاً مواردی مانند مواد اولیه برای صنایع اساسی، مواد مصرفی اساسی و کالاهایی که برای تأمین نیازهای اساسی جامعه ضروری هستند، را در بر میگیرند. تخصیص ارز به این گروه از کالاها در اولویت اول قرار میگیرد.
گروه دوم (Group B):
اولویت بندی کالاهای گمرکی این گروه شامل کالاهایی است که از نظر اهمیت کمتری نسبت به گروه اول به کشور وارد میشوند. این کالاها ممکن است مواد مصرفی غیرضروری یا کالاهایی با بازار مصرف کمتر باشند. تخصیص ارز به این گروه در اولویت دوم قرار میگیرد.
گروه سوم (Group C):
اولویت بندی کالاهای گمرکی این گروه شامل کالاهایی است که نسبت به دو گروه قبلی کمتر اهمیت دارند. این کالاها ممکن است محصولات لوکس یا کالاهایی با بازار محدود باشند. تخصیص ارز به این گروه در اولویت سوم قرار میگیرد.
گروه چهارم (Group D):
اولویت بندی کالاهای گمرکی این گروه شامل کالاهایی است که از نظر اولویتهای تجاری و اقتصادی کشور بسیار کم اهمیت هستند. معمولاً این کالاها محصولاتی با بازار محدود و کاربردهای خاص هستند. تخصیص ارز به این گروه در آخرین اولویت قرار میگیرد.
صنایع تولیدی و کارخانجات برای وارد کردن مواد اولیه خطوط تولیدی خود نیاز به تامین ارز دارند و محل تامین ارز برای آنها به توجه به نوع کالای وارداتی متفاوت خواهد بود. در حال حاضر، تمام کالاهای وارداتی به چهار گروه تقسیم شدهاند تا محل تامین ارز آنها مشخص شود. این دستهبندی به عنوان زیر است:
گروه اول : شامل کالاهای اساسی، ضروری، داروها و تجهیزات پزشکی است. محل تامین ارز برای این گروه از درآمدهای ناشی از فروش نفت استفاده میکند.
گروه دوم :شامل مواد اولیه، کالاهای مصرفی، کالاهای سرمایهای و کالاهای واسطهای است. تامین ارز این گروه از طریق ارز بازار آزاد انجام میشود.
3. گروه سوم: شامل کالاهایی است که تامین ارز آنها از طریق ارز بازار آزاد انجام میشود.
4. گروه چهارم: شامل کالاهای ممنوع واردات است که واردات آنها ممنوع بوده و ارزی به آنها تعلق نمیگیرد.
این دستهبندی از تعیین محل تامین ارز برای هر گروه کالایی استفاده میکند. برای اطلاعات بیشتر در مورد کالاهای مشمول هر گروه و محل تامین ارز آنها، به شرکت توسن صنعت آسیا خزر مراجعه کنید.
با توجه به این اولویتبندی، دولت میتواند تصمیماتی در مورد تخصیص ارز، تعرفه های وارداتی، تسهیلات تجاری و مقررات گمرکی بگیرد. این اقدامات به مدیریت بهتر تجارت خارجی، کنترل نرخ ارز و تأمین نیازهای اساسی کشور کمک میکند.
اولویت اول: کالاهای اساسی
در این گروه، کالاهایی که برای کشور بسیار ضروری و اساسی هستند و واردات آنها ضروری است، جای میگیرند. تأمین ارز برای این گروه از منابع درآمدهای ناشی از فروش نفت صورت میپذیرد. این گروه شامل مواردی مانند گندم، نهادههای دامی، روغن، جوانهها، برنج و سایر کالاهای مشابه میشود.
اولویت دوم : مواد اولیه، کالاهای واسطه ای و سرمایه ای
در این گروه، کالاهایی که به منظور تأمین مواد اولیه کارخانه ها و کارگاه های تولیدی وارد میشوند، جای میگیرند. تأمین ارز برای این گروه از منابعی همچون صادرات پتروشیمی و صنایع معدنی و فولاد صورت میپذیرد. به عبارت دقیق تر، پتروشیمی ها و شرکت های معدنی و فولادی ارز خود را از طریق سامانه نیما ارائه میدهند.
از نمونه های معمول اقلام این گروه میتوان به مواد اولیه مورد نیاز برای تولیدیها، ماشین آلات خطوط تولید، ماشین آلات نساجی، ماشین آلات صنعتی و سایر محصولات مشابه اشاره کرد.
اولویت های ده گانه کالاهای وارداتی به شرح زیر است:
**اولویت اول**:
کالاهای اساسی نظیر گوشت قرمز، گوشت مرغ، گوسفند زنده، جو، ذرت، دانه سویا، کنجاله، روغن خام، شکر خام، شیرخشک صنعتی و موارد مشابه.
**اولویت دوم**:
کالاهایی نظیر داروهای ساخته شده، مواد اولیه دارو و تجهیزات پزشکی که در داخل کشور تولید نمیشود.
**اولویت سوم**:
شامل حیوانات زنده، بذور، گاو شیری، جوجه یکروزه، جوجه یکروزه تخم گذار، جوجه اجداد، تخم مرغ SPF برای تهیه واکسن، کود، دانه کتان، سموم و موارد مشابه.
**اولویت چهارم**:
شامل کالاهایی نظیر کائوچو، لاستیک کامیون، پنبه، الیاف مصنوعی، آلیاژها، قطعات منفصله، ماشین آلات راهسازی، گرانول و موارد مشابه.
**اولویت پنجم**:
شامل رزینها، روان کنندهها، کربنات منیزیم، سنگ منیزیم، سنگ فلزات، زغال سنگ، گازهای کمیاب، سولفات ها، ماشین آلات چاپ، تراکتور و موارد مشابه.
**اولویت ششم**:
شامل کالاهایی نظیر نشاسته، روغن زیتون، روغن جلا، لاکتوز، گلوکز، کربناتها، میلگرد، ماشین آلات راهسازی، روغنهای صنعتی.
**اولویت هفتم**:
شامل توتون، تنباکو، اتصالات زانویی، دوربین عکاسی و موارد مشابه.
**اولویت هشتم**:
انواع عصاره ها، لامپ ها، ریش تراشها، ماشین آلات خاکبرداری، یخچال فریزر، لاستیک سواری، ماشین رختشویی، ماشین ظرفشویی و موارد مشابه.
**اولویت نهم**:
شامل تخم پرندگان، ادویه جات، کاغذ سیگار و کالاهایی از این دست.
**اولویت دهم**:
سایر حیوانات زنده، مرغ، خروس، اسب، گوشت پرندگان، کاغذ دیواری، موبایل، خودرو سواری، سیگار برگ، کیف، چمدان، لباس و وسایل دیگر.
نکته: اسامی کالا های مرتبط با هر اولویت و جزئیات دقیق تعرفه ها در هر فصل و دسته بندی ممکن است تحت تعریفات تعرفه نامه های مختلف دولتی متغیر باشد.
تخصیص ارز در اولویت بندی کالای گمرکی به صورت زیر است:
**ارز نیمایی**: این نوع ارز از طریق سامانه نیما تهیه میشود. کالاهای با اولویت دوم از این نوع ارز بهره میبرند.
**ارز بانکی**: این نوع ارز معمولاً به کالاهای اساسی اختصاص دارد و به گروه با اولویت اول تعلق میگیرد.
**ارز اشخاص**: افرادی که خارج از کشور هستند، از این نوع ارز برای واردات کالاها به ایران استفاده میکنند.
**ارز حاصل از صادرات**: در این روش، واردات با استفاده از ارزی که از صادرات به دست آمده است، انجام میشود.
تعرفه گمرکی و اولویت کالاهای وارداتی نیز تعیین کننده تعریف کالاها در ترخیص و پرداخت حقوق ورودی است. هر کالا با اختصاص یک کد HS (تعرفه هارمونیک) مشخص میشود که تعیین میکند که آن کالا چه جایگاهی در تعرفه گمرکی دارد و چه حقوق ورودی باید پرداخت شود.
HS کدهای کالاهای وارداتی به گروههای مختلف تقسیم میشوند. این گروهبندی به 10 گروه تقسیم میشود که از 1 تا 10 شمارهگذاری میشوند. هر گروه به اولویت بندی کالاهای وارداتی مرتبط است. گروه 1 شامل کالاهای اساسی و ضروری برای کشور است و گروه 10 شامل کالاهای غیرضروری و لوکسی میشود که ارزی به آنها تخصیص نمییابد.
با استفاده از HS کد کالا و اولویت بندی کالاها، تعیین میشود که کدام گروه از ارز برای واردات هر کالا استفاده خواهد شد.